Σήμερα, Τρίτη 21 Απριλίου 2026, η ιστορική μνήμη επιστρέφει στα ξημερώματα εκείνης της Παρασκευής του 1967, όταν ο ήχος των ερπυστριών στους δρόμους της Αθήνας σήμανε την κατάλυση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Το πραξικόπημα της 21ης Απριλίου δεν ήταν ένα κεραυνός εν αιθρία, αλλά η τραγική κατάληξη μιας μακράς περιόδου θεσμικής διάβρωσης και παρακρατικής δράσης.

Οι Πρωταίτιοι και η Ανατροπή της Νομιμότητας
Η ένοπλη ανατροπή της νόμιμης κυβέρνησης του Παναγιώτη Κανελλόπουλου οργανώθηκε και εκτελέστηκε από μια ομάδα αξιωματικών με επικεφαλής τον συνταγματάρχη Πυροβολικού Γεώργιο Παπαδόπουλο, τον ταξίαρχο Τεθωρακισμένων Στυλιανό Παττακό και τον συνταγματάρχη Πυροβολικού Νικόλαο Μακαρέζο. Με τη συμμετοχή στρατιωτικών μονάδων της Αττικής, οι πραξικοπηματίες κατέλαβαν καίρια σημεία και επέβαλαν μια στρατιωτική δικτατορία που διήρκεσε επτά χρόνια.

Οι Ρίζες του Κακού: Το Μεταπολεμικό Πλέγμα Εξουσίας
Για να κατανοήσουμε πώς φτάσαμε στην 21η Απριλίου, πρέπει να ανατρέξουμε στην περίοδο μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο (1946-49). Στη χώρα είχε εγκαθιδρυθεί ένα σύνθετο πλέγμα εξουσίας με ισχυρούς πόλους:

• Τη Δεξιά ως κυρίαρχη πολιτική δύναμη των νικητών.

• Το Παλάτι, τις Ένοπλες Δυνάμεις και την ΚΥΠ.

• Το Μεγάλο Κεφάλαιο (επιχειρηματικοί όμιλοι όπως των Ανδρεάδη, Νιάρχου, Ωνάση, Πάππας).

• Τον Διεθνή Παράγοντα, κυρίως τους Αμερικανούς και το ΝΑΤΟ, μέσα στο κλίμα του Ψυχρού Πολέμου.

Το δόγμα της εποχής ήταν η πάταξη του κομμουνισμού, κάτι που οδήγησε στη δημιουργία ενός ανεξέλεγκτου «παρακράτους». Ομάδες αξιωματικών αυτονομήθηκαν από την πολιτική ηγεσία, λειτουργώντας με προβοκάτσιες και ψευδείς εκθέσεις για να πείσουν για επικείμενο «κομμουνιστικό κίνδυνο». Δείγματα αυτής της σκοτεινής δράσης υπήρξαν το σχέδιο «Περικλής», η «βία και νοθεία» των εκλογών του 1961 και η δολοφονία του βουλευτή της ΕΔΑ, Γρηγόρη Λαμπράκη, το 1963. Οι κυβερνήσεις της εποχής απέτυχαν να ελέγξουν αυτούς τους μηχανισμούς, συχνά λόγω των παρεμβάσεων των Ανακτόρων.

Η Κατάρρευση και η Εθνική Τραγωδία
Η δικτατορία κατέρρευσε υπό το βάρος της εθνικής προδοσίας και της τραγωδίας. Στις 20 Ιουλίου 1974, η τουρκική εισβολή στην Κύπρο προκάλεσε την πτώση της τελευταίας δικτατορικής κυβέρνησης του Αδαμάντιου Ανδρουτσόπουλου. Στις 24 Ιουλίου 1974, η ορκωμοσία της Κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας υπό τον Κωνσταντίνο Γ. Καραμανλή σηματοδότησε την επιστροφή των δημοκρατικών θεσμών.

Η Δικαιοσύνη και η Ιστορική Αποκατάσταση
Η Ε΄ Αναθεωρητική Βουλή, με το Δ΄ ψήφισμα της 8ης Ιανουαρίου 1975, χαρακτήρισε επίσημα την κίνηση της 21ης Απριλίου ως πραξικόπημα (και όχι ως «επανάσταση», όπως ισχυρίζονταν οι νοσταλγοί της). Οι τρεις πρωταίτιοι καταδικάστηκαν σε θάνατο για στάση, ποινή που μετατράπηκε σε ισόβια από την κυβέρνηση Καραμανλή, κλείνοντας οριστικά τον κύκλο της αίματος, αλλά αφήνοντας ανοιχτό το χρέος της διαρκούς προστασίας της Δημοκρατίας.